Un ancian orfanelat d’Istambol ven lo nòu simbòl de la subrevivença dels armènis de Turquia

Mobilizacion per evitar la demolicion de la bastissa, qu’aculhiguèt 1500 orfanels armènis pendent 21 ans. Demièg los sieus residents i aviá Hrant Dink. “Sèm davant un dels testimònis mai importants d’una cultura que resistís”, çò dison los activistas. L’HDP sosten la resisténcia.

Ongan, que se commemòra lo centenari del genocidi armèni dins  l’Empèri Otoman, la comunautat armènia de Turquia atenh una visibilitat pauc abituala dins aquel país —e o fa d’un biais qu’èra, a priòri, pauc previsible—. De grops d’activistas armènis defendon dempuèi doas setmanas un ancian orfanelat del quartièr de Tuzla, a Istambol, de sa demolicion. Lo complèxe aculhiguèt d’enfants armènis orfanèls, e ara es a venir un nòu simbòl de la preséncia armènia en Turquia.
 
L’orfanelat de Gedikpasa, tanben conegut coma Kamp Arman, aculhiguèt aperaquí 1500 orfanèls armènis entre 1962 e 1983, ont barrèt. La bastissa e sos terrens, proprietat de la Glèisa Evangelica Armènia, foguèron expropriats per l’Estat turc e an cambiat mai d’un còp de proprietari. A l’ora d’ara son proprietat de Fatih Ulusoy, qu’aviá decidit de demolir l’orfanelat per i bastir de nòvas bastissas.
 
Lo 6 de mai, los buldozèrs comencèron la demolicion d’una part de Kamp Arman, mas la resisténcia d’un grop d’activistas armènis —dont l’èx-resident de l’orfanelat Garabet Orunöz e lo politician Garabet Paylan, del partit pròcurd HDP— convenquèron los obrièrs d’arrestar la demolicion. Ulusoy foguèt d’acòrdi per remandar la demolicion fins que se trobèsse una solucion al contenciós. Los activistas vòlon que la bastissa se presèrve e que venga un memorial e un espaci cultural de la comunautat armènia de Turquia.
 
 
De gàrdias per evitar la desaparicion d’un simbòl
 
Dempuèi lo 6 de mai, de grops d’activistas fan de torns a l’orfanelat per evitar lo retorn de las maquinas. Demièg eles, son actius los membres de l’iniciativa Nor Zartonk (“Nòva Renaissença”, en armèni), una associacion que reclama la plaça de la comunautat armènia dins una Turquia democratica, egalitària e alonhada del nacionalisme turc.
 
“L’orfanelat, lo bastiguèron pels enfants que poguèron escapar [al genocidi] de 1915”, çò remembra l’entitat dins un comunicat. Lo simbolisme de Kamp Arman es grand: i visquèt l’escrivan armèni-turc Hrant Dink, assassinat en 2007 per un jove ultranacionalista turc. “Sèm davant un dels testimònis mai importants d’una istòria, d’una geografia e d’una cultura que resistisson”, çò argumentan a Nor Zartonk.
 
Los activistas an obtengut lo sosten d’entitats armènias de la diaspòra e tanben d’organizacions e de grops de vesins e d’estudiants d’Istambol, pas necessàriament membres de la comunautat armènia. Tanben del partit HDP, que defend una Turquia multiculturala ont sián reconegudas e respectadas totas las comunautats que i residisson, tanben l’armènia.
 
 
 
 
 


Aquesta nòva es adaptada de Nationalia amb qui Jornalet a un acòrdi de cooperacion

François Hollande a Carcassona per rescontrar los èx-Pilpa

Lo president francés François Hollande s’invitèt ièr a Carcassona ont aterriguèt a 16h30. Segon l’Elisi, fasiá aqueste desplaçament per vesitar l’entrepresa “Fabrique du Sud” e rescontrar los elegits.

La Fabrique du Sud es lo talhièr de fabricacion de glaças qu’a succedit a l’entrepresa Pilpa que barrèt en julhet de 2012, sacrificada sus l’autar de la globalizacion e la quasi impoténcia e indiferéncia dels poders publics. Daissèt aperaquí 150 personas al caumatge. Un ramat de 19 obrièrs licenciats decidiguèron de metre en comun lors indemitats de pèrda d’emplec e lor saber-far per s’associar jos la forma d’una SCOP e tornar prene lo camin de l’activitat. Uèi lo jorn los èx-Pilpa fabrican de glaças artesanalas d’una excellenta qualitat jol nom de marca La Belle Aude. L’entrepresa fonciona plan e sortís de beneficis. A 17h00 lo president Hollande, flancat de son liberal ministre de l’economia Emmanuel Macron, anèt vesitar las installacions e rendèt omenatge a lor esperit d’entrepresa e a lor pugnacitat. Malgrat qu’aquesta visita foguèsse una reconeissença d’aprèp la batalha, los 19 associats s’en mostrèron fièrs e esmoguts.
 
Aprèp la partida economica, François Hollande donèt una dimension politica a sa venguda en anar a 18h30 a la Sala del Dòma rescontrar los elegits (en primièr a pòrtas barradas puèi publicament) e en prononciar un discors supausat èsser d’orientacion politic mas que fin finala foguèt essencialament un ramat de generalitats d’una ora e un quart: “La viticultura representa 10 milions d’excedent per an. Ne cal vendre de d’avions Rafale per n’arribar al meteis resultat”, “Aude compta fòrça pichòtas comunas. Las pichòtas comunas son una oportunitat per França”, “Avem lo dever de fargar França e de far França”, “La reüssida partatjada es lo camin que prepausi”.
 
Escapèt a degun que la rason vertadièra d’aqueste miniviatge en Occitània al delà de la politica generala èra la politica politiciana. Dins un contèxte d’impausicion per l’estat de la fusion de las doas regions Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus, de desagregament electoral pel Partit Socialista e de las futuras eleccions regionalas, Hollande causiguèt d’anar en tèrras ont los elegits socialistas son majoritat. L’acompanhèt la secretària d’estat Carole Delga, pressentida per èsser cap de lista socialista a las eleccions regionalas venentas.
 
L’Institut d’Estudis Occitan d’Aude aviá mandat una letra dubèrta al cap de l’executiu francés per denonciar la situacion de l’occitan e las promessas non tengudas e li demandar que quicòm enfin siá fach per la lenga nòstra.
 
Pauc de carcassoneses campavan sus l’itinerari que lo president seguiguèt dins Carcassona. Lo president se tornèt envolar per París a 21h30. Sa passejada lengadociana aurà durat 5 oras.

Es mòrt Jorge Rafael Videla, cap de la dictadura militara d’Argentina

L’èx-cap de la darrièra dictatura militara d’Argentina, Jorge Rafael Videla, moriguèt diluns de matinada a sos 87 ans. Èra detengut per de grèvas violacions dels dreches umans.
 
Videla èra embarrat dins la seccion de condemnats per de delictes contra l’umanitat dins una preson argentina, après la senténcia que recebèt lo 5 de julhet de 2012, que foguèt condemnat a 50 ans de preson per un tribunal que lo considerèt colpable del delicte de sequestracion e raubament d’identitat a menors.
 
Lo secretari dels Dreches Umans argentin, Martín Fresneda, declarèt sus la ràdio estatala qu’èra “un orgulh aver atench una Argentina amb justícia abans la mòrt de Videla”. Dins aquel sens soslinhèt que “celebram pas la mòrt de degun. mas nos felicitam d’aver atench la justícia”.
 
Dimars de la setmana passada, Videla aviá refusat declarar davant la justícia dins l’encastre del jutjament sus l’Operacion Cóndor, una campanha d’assassinats e de lucha antiguerrilha menada a tèrme pels servicis secrèts de las dictaduras americanas de las annadas 1970 (Chile, Argentina, Bolivia, Brasil, Paraguai e Uruguai), amb lo sosten dels Estats Units.
 
 
Jutjat e condemnat
 
Videla dirigiguèt lo còp d’estat militar del 24 de març de 1976 coma cap de l’armada. Lo 29 de març assumiguèt la Presidéncia del país, qu’ocupariá fins a èsser remplaçat per Roberto Eduardo Viola en 1981.
 
Après la recuperacion de la democracia en 1983, foguèt jutjat e condemnat a perpetuitat, e destituït de son cargue militar, per de nombroses crims contra l’umanitat faches pendent lo sieu govèrn. Lo 29 de decembre de 1990, lo president argentin d’alavetz, Carlos Menem, gracièt Videla e los autres membres dels conselhs de comandants condemnats al jutjament de 1985. Mas en 2003, lo congrès dels deputats d’Argentina anullèt aquelas leis de Menem, nomenadas de Ponch Final, e en 2006 lo tribunal penal maximal d’Argentina anullèt aquelas gràcias, en tornant condemnar los militars responsables dels crimes pendent la dictadura.
 
 
7000 o 8000 personas tuadas e lors còrses desapareguts
 
Videla reconeguèt que son govèrn militar aviá tuat “7000 o 8000 personas” e que lors còrses se faguèron desaparéisser “per provocar pas de protèstas dins e fòra del país”. “I aviá pas cap d’autra solucion. Èrem d’acòrd qu’èra lo prètz que caliá pagar per ganhar la guèrra contra la subversion e aviam de besonh que foguèsse pas evident per que la societat se n’avisèsse”, çò reconeguèt.
 
 
Los “gojats de Salan”
 
França aviá exportat sa tortura en Argentina. En 1959, l’armada argentina demanèt ajuda a l’estat francés que mandèt de militars veterans de las guèrras d’Argeria e d’Indochina per entraïnar los militars argentins dins la guèrra antisubversiva. Los argentins nomenavan aquels veterans franceses “los gojats de Salan” en referencia al general Georges Salan. Lo concèpte francés de l’”enemic intèrn” foguèt exportat en Argentina, amb l’aplicacion dels metòdes de repression e de tortura que s’èran aplicats en Argeria qualques annadas abans.

Alidé Sans au licèu de l’Isla de Baish

Après repeticions e repeticions començadas a la prima de 2013, concèrts a fanègas e un pilòt de jorns d’enregistrament dins estúdios, le CD d’Alidé Sans arribèc. I collaborèn tanben liceans de la Gasconha tolosana. Aqueste CD estèc un afar deus bères. Au-delà deu hèit que la musica e les tèxtes estossen tots de la joena aranesa, participacions multiplas estón audiblas suu CD dambe Crazy Álvarez, Nedson Pires, Toni Xuclà e 5 liceans lisleses. Caloc quasi dus ans ende hèr espelir le CD. Estèc enregistrat a Barcelona e a Madrid dambe l’ajuda de professionaus confirmats.
 
L’idèa èra de mostrar que joens podèvan hèr una cançon en occitan maugrat que vengossen d’Estats diferents. S’agissèva de provar que l’occitan mos unís. La region Miejorn-Pirenèus comprengoc aquera pensada novatora e sostengoc le projècte. La cançon qu’Alidé e les liceans enregistrèn amassas, e que se tròba sus l’album, es una represa de las peberadas deus Caulets. Les liceans que participèn au CD d’Alidé Sans son Anaïs Gaux (votz), Lisa Fraresso (flaüta traversèra), Sofia Monteil (teclat), Edith Séguier (Bateria) e Antoine Finòs (Baisha).
 
Le CD d’Alidé Sans s’apèra “Eth paradís ei en tu”. Dejà CDs se venen a la fin deus concèrts. Serà distibuit per Karonte, un distributor madrilenc, a la fin de la prima. A l’Estat francés, serà disponible a la venta a partir de junh que veng per Harmonia Mundi.
 
Quasi un centenat de soscriptors, que passèn per l’associacion País de Catinon de Sent Lis, avón le privilègi de l’aver a la debuta de mai. Les autes pacientaràn un mòs ende un CD, tot en occitan, d’estille soul, romba e reggæ.
 
Alidé Sans venguerà au rescontre deus liceans, le divendres 22 de mai de 14:30 a 16:30 ende presentar le son CD. Explicarà la collaboracion dambe les liceans deu cors d’occitan. Puèi la joena aranesa cantarà, pendent la recreacion de 15:30, unas creacions ende botar en musica le son prepaus sur le prumèr CD. L’entrada es liura e gratuita a tots, dins la mesura de las plaças disponiblas. Sufís d’anonciar la vòsta venguda au +33 (0)6 23 47 46 43.
 
 
 
 
Nicolau Rei Bèthvéder
 
 



Barcelona TV – #aranésòc. Presentacion del disc d’Alidé Sans